जापानमा भेन्डिङ मेसिन : प्रविधिले दिएको सुविधा

जापानको मेरो यात्रामा भेन्डिङ मेसिनले निकै सजिलो बनाएको अनुभूति भयो । यो मेसिनमात्र नभएर जापानी जीवनको अभिन्न अङ्ग भएको रहेछ जसले सुविधा, प्रविधि, र दैनिक आवश्यकताको संयोजन गर्छ । जापानमा भेन्डिङ मेसिनहरू सर्वत्र छन् – सडक किनार, स्टेसन, मन्दिर, अस्पताल, पार्कसम्म । म यी मेसिनहरूको इतिहास, प्रकार, मेरो व्यक्तिगत अनुभव (जस्तै टाकासाकी रेलवे स्टेसनमा बीरबहादुर घलेसँग चिसो कफी किनेको) र उपयोगिताबारे चर्चा गर्नेछु । आशा छ, यसले जापानको आधुनिक जीवन शैली बुझ्न मद्दत गर्नेछ ।

जापानको एयरपोर्टमै मलाई भेन्डिङ मेसिनहरूले स्वागत गरे । हानेदा विमानस्थलमा उत्रिनासाथ देखेँ – एक पङ्क्तिमा थरीथरीका मेसिनहरू जसबाट चिसो पेयदेखि तातो कफीसम्म पाइन्थ्यो । जापानमा करिब ५० लाखभन्दा बढी भेन्डिङ मेसिनहरू छन् । यसको अर्थ हो हरेक २३ जापानीका लागि एउटा मेसिन पर्छ । यो संख्या विश्वकै सर्वाधिक हो । जापानमा खानेकुरा महँगो छ तर भेन्डिङ मेसिनहरू सस्ता र सुविधाजनक छन् । उदाहरणका लागि, एक बोतल पानी १०० येनमा पाइन्छ जुन महँगो होइन । 

भेन्डिङ मेसिनको सुरुआत

जापानमा पहिलो भेन्डिङ मेसिन १८८८ मा चुरोट बेच्नका लागि बनेको थियो । १९६० को दशकमा पेय पदार्थका मेसिनहरू आए । आज यो देशको अर्थव्यवस्थाको महत्त्वपूर्ण हिस्सा हो । वार्षिकरूपमा यी मेसिनहरूबाट ६ ट्रिलियन येन (करिब ४० अर्ब अमेरिकी डलर) को कारोबार हुन्छ । जापानको उच्च जनघनत्व, कम अपराध दर र २४ घन्टे जीवनशैलीले यी मेसिनहरूलाई सफल बनाएको छ । 

यी मेसिनहरू राति पनि सुरक्षित रूपमा चल्छन् । किनभने जापानमा चोरी वा तोडफोडको खासै डर हुँदैन । यो देख्दा मलाई नेपालको सडक पसलहरूको याद आयो । यद्यपि, यहाँ मानव श्रमको सट्टा प्रविधिले काम गर्छ ।

भेन्डिङ मेसिनहरूको प्रकार विविध छन् जसले जापानी जीवनको हरेक पक्षलाई छुन्छ । सबैभन्दा सामान्य छन् पेय पदार्थका मेसिनहरू । टोकियोको सडकमा हरेक ५० मिटरमा यस्ता मेसिनहरू भेटिन्छन् । तिनीहरूबाट चिसो कोकाकोला, ग्रीन टी वा तातो कफी पाइन्छ ।

गर्मीमा चिसो पेय, जाडोमा तातो सुप मौसमअनुसार मेसिनहरूले तापक्रम नियन्त्रण गर्छन् । टाकासाकी रेलवे स्टेसनमा मित्र बीरबहादुर घलेसँग मैले भेन्डिङ मेसिनबाट चिसो कफी किनेँ । उहाँले कोक किन्नुभयो । त्यो स्टेसनको व्यस्तताबीचमा मेसिनबाट पेय किन्न सजिलो भयो र मूल्य पनि १५० येन मात्र । चिसो कफीको स्वादले थकान मेटायो । घलेजीले हाँस्दै भन्नुभयो - “सर, यो मेसिनले जापानको सुविधा देखाउँछ !” । यो अनुभवले मलाई लाग्यो - भेन्डिङ मेसिनहरू जापानको 'साइलेन्ट हेल्पर' हुन्।

अर्को प्रकारका छन् - स्न्याक्स र खानेकुराका मेसिनहरू । चिप्स, चकलेट वा तातो फ्रेन्च फ्राइज पाइन्छ । टोकियोमा मैले एउटा मेसिनबाट तातो नुडल्स किने जसलाई मेसिनले नै तातो पानी हालेर तयार गर्छ । यो देख्दा मलाई लाग्यो - यो त नेपालको ठेला खाजाको ‘हाइ-टेक’ संस्करण हो ! मूल्य ३०० येन । सडकमा भेन्डिङ मेसिनहरूले खाजा खान अझ सजिलो बनाउँछन् । एकपटक सिन्जुकुमा राति भोक लाग्दा मेसिनबाट स्न्याक्स किनेँ जसले होटेल फर्किनुअघि भोक मेटायो । तर, रमाइलो के थियो भने  मेसिनबाट चकलेट किन्न खोज्दा 'आउट अफ स्टक' भनेर पैसा फर्कियो । मलाई लाग्यो यो मेसिनको पनि 'मुड स्विङ' गर्छ कि क्या हो ?

अझ रोचक छन् विशेष भेन्डिङ मेसिनहरू । जापानमा भेन्डिङ मेसिनहरूले पेय र स्न्याक्समात्र होइन दैनिक आवश्यकताका सामान पनि बेच्छन् । उदाहरणका लागि वर्षा हुँदा छाता मेसिन सडकमा देखा पर्छन् र ५०० येनमा छाता किन्न सकिन्छ ।

मेरो एक साथीले भन्यो - “जापानमा छाता हराए पनि चिन्ता नगर्नु, मेसिनले नयाँ दिन्छ!” अर्को, टाई र मोजा मेसिन– व्यस्त व्यवसायीहरूका लागि, कार्यालय जाँदा हतारमा किन्न सकिन्छ । टोकियो स्टेसनमा मैले एउटा मेसिनबाट फेस मास्क किने । मूल्य २०० येन । अझ अनौठा मेसिनहरू छन् –  ताजा अण्डा, चामल, वा जीवित क्र्याब (केही स्थानमा) बेच्ने । उनोको एक मेसिनबाट मैले ताजा स्ट्रबेरी किने जुन भर्खरै बारीबाट टिपेर ल्याइएको थियो । यो देख्दा मलाई लाग्यो जापानमा मेसिनहरूले मानिसको काम खोसेका छन् तर सुविधा भने दिइरहेका छन् ।

प्रविधिको प्रयोगले भेन्डिङ मेसिनहरूलाई स्मार्ट बनाएको छ । धेरै मेसिनहरूमा टचस्क्रिन छन् जसबाट भाषा छान्न सकिन्छ – जापानी, अंग्रेजी, चिनियाँ । पैसा तिर्नका लागि सिक्का, नोट वा क्यासलेस (सुइका कार्ड वा मोबाइल पे) विकल्प छन् । रेल यात्राको स्मार्ट कार्ड यी मेसिनहरूमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ ।

टोकियोको स्टेसनमा मैले एउटा मेसिनबाट कार्ड ट्याप गरेर पेय पदार्थ किने जसले सेकेन्डमा काम गर्‍यो । अर्को, एआई र सेन्सर मेसिनहरूले तापक्रम नियन्त्रण गर्छन् र सामान सकिएमा कम्पनीलाई सूचना दिन्छन् । केही मेसिनहरूमा फेसियल रिकग्निसन पनि छ जसले उमेर जाँचेर सिगरेट वा अल्कोहल बेच्छ ।

यो देख्दा मलाई लाग्यो यो त प्रविधिको 'स्मार्ट गार्ड' हो ! टाकासाकी रेलवे स्टेसनमा बीरबहादुर घलेसँग मैले चिसो कफी कोक किन्दा मेसिनले सेकेन्डमा पेय दियो । घले जीले भन्नुभयो, “सर, यो जापानको जादु हो– कुनै पर्खाइ छैन !” यो अनुभवले मलाई भेन्डिङ मेसिनहरूको सुविधा थाहा भयो ।

भेन्डिङ मेसिनहरूको विशेषता धेरै छन्। पहिलो, २४/७ उपलब्धता – राति २ बजे पनि पेय किन्न सकिन्छ । अनि यी मेसिनहरू सस्ता पनि छन् । पानी १०० येन, कफी १५० येन – यो पर्यटकहरूका लागि त ठूलै सहुलियत हो । दोस्रो, विविधता । सामान्यदेखि अनौठा सामानसम्म ।

टोकियोको मन्दिरमा भेन्डिङ मेसिनबाट प्रार्थना कार्ड किन्न पाइने रहेछ जसले धार्मिक पर्यटनलाई पनि प्रविधिसँग जो ड्छ। तेस्रो, पर्यावरणमैत्री – धेरै मेसिनहरू सोलार पावरमा चल्छन् र रिसाइकल बिनहरू जोडिएका छन् । तर, कमजोरीहरू पनि छन् – भाषा समस्या । कुनै कुनै मेसिनमा अंग्रेजी नहुन सक्छ । म एकपटक जापानी मेनु भएको मेसिनमा अलमल भएँ तर गुगल ट्रान्सलेटले मद्दत गर्‍यो। अर्को, नगदमात्र चल्ने मेसिनहरू । तर अब नगदरहित कारोबार बढ्दैछ ।

मेरो व्यक्तिगत अनुभवमा भेन्डिङ मेसिनहरूले मेरो यात्रालाई सजिलो बनाए । टोकियोको व्यस्त सडकमा थाक्दा मेसिनबाट चिसो पेय किने जसले तुरुन्त ऊर्जा दियो । एक रात सिन्जुकुमा होटेल फर्कँदा मेसिनबाट स्न्याक्स किने जसले भोक मेटायो । योयोगीमा ताकायाकीजस्तो खाजा किन्न खोज्दा 'गलत बटन' थिचेछु चिसो जुस आयो ! यो देख्दा मलाई लाग्यो प्रविधि  स्मार्ट छ, तर प्रयोगकर्ता पनि स्मार्ट हुनुपर्छ ! 

जापानको भेन्डिङ मेसिनहरूले मलाई प्रविधिको महत्त्व बुझायो । यस देशमा मेसिनहरूले मानिसको जीवन सजिलो बनाएकाछन् । तपाईँ जापान आउनुहुन्छ भने यी मेसिनहरूको मजा पनि लिनुहोस् ।